Nederland heeft veel te bieden als het gaat om innovatiekracht. Het samenbrengen van die krachten is misschien wel de grootste uitdaging als het gaat om een succesvolle transitie en groei van één van de belangrijkste pijlers van onze economie; de Rotterdamse haven. Het gaat dan niet alleen om de ondernemers die actief zijn in de havensector maar ook om de rol van de overheid. De stikstofbeperkingen en een overvol stroomnet bemoeilijken de transitie. En dan te bedenken dat we het niet alleen hebben over verduurzaming maar ook over economische en sociale transities. Ook prijsverschillen in de energiemarkt zijn bepalend voor ruimte voor succes. Het aanpassingsvermogen van de economie is bepalend voor een succesvolle toekomst. We hebben elkaar daarvoor nodig; bedrijfsleven, overheden en daarnaast een stabiele politieke situatie. “Ik prijs de rijke kracht van onze democratie. Door naar elkaar te luisteren kunnen we visies vertalen in krachtig beleid die zowel de maatschappij, het klimaat en het verdienvermogen van Nederland ten goede komt.” Zoals Simone van Tongeren van ondernemersvereniging Deltalinqs het mooi weergeeft.
Voor het rondetafelgesprek zijn we te gast bij Actemium in Dordrecht. Daar werden de deelnemers aan het gesprek gastvrij ontvangen door Michel Hamers, General Manager Actemium Major Projects. Gert Verzijl, Directeur regio West nam deel namens Van Gelder Haven en Industrie. Deltalinqs werd vertegenwoordigd door Antje Koster, Programmadirecteur Sociale Transitie en Simone van Tongeren, Projectleider Klimaat bij Deltalinqs. Jolanda Groeneveld was namens Van Gelder als Commercieel manager regio West aanwezig.
De wereld staat voor grote uitdagingen zoals het versnellen van de energietransitie zonder de bestaande industrie te verwaarlozen. Hoe behouden we wat waardevol is, terwijl we verduurzamen? Met slimme technologieën, vernieuwende samenwerkingen en een helder toekomstbeeld kunnen we een balans vinden tussen economische groei en ecologische verantwoordelijkheid. Is er voldoende samenwerking op het gebied van de arbeidsmarkt? Het is essentieel dat we kunnen beschikken over voldoende goed opgeleide medewerkers om de transitie aan te kunnen. Vraag en aanbod moeten optimaal op elkaar aansluiten, onderwijs en beroepspraktijk moeten nauw op elkaar zijn afgestemd. Oók in een veranderende haven. Dat geldt voor onze eigen (vaste) medewerkers en voor het tijdelijk personeel wat we nodig hebben.
Actemium
Actemium maakt onderdeel uit van VINCI, een internationale netwerkorganisatie. VINCI is werelds grootste bouw en concessiebedrijf en is actief in meer dan 100 landen. Het richt zich op infrastructuur, bouw, industrie, energietransitie en digitale transformatie. Michel Hamers: “VINCI (en specifiek VINCI Energies) is een vooraanstaande technische dienstverlener die zich richt op de energietransitie en digitale transformatie. Wij ontwerpen, bouwen, beheren en onderhouden infrastructuur, industriële processen en ICT-systemen. We leveren maatwerkoplossingen voor transport, energie, gebouwen en IT via merken als Actemium, Axians, Omexom, Bosman, RH Marine en Cegelec.” Specialisten van Actemium leveren wereldwijd geïntegreerde, veilige en duurzame oplossingen voor industriële processen. Vijfendertig ondernemende business units werken in Nederland aan de industriële toekomst. Michel Hamers werkt vanuit het kantoor in Dordrecht nauw samen met partners in de Rotterdamse haven. Doordat de business units autonoom kunnen handelen is hij een direct aanspreekpunt voor industriële vraagstukken. “We zijn met wereldwijd 280.000 collega’s een grote speler maar hebben alle ruimte om in de units zelfstandig te handelen. De verantwoordelijkheid ligt laag in de organisatie en daardoor kunnen we snel acteren op vragen en snel besluiten nemen.”
Deltalinqs
Ondernemersvereniging Deltalinqs behartigt de gezamenlijke belangen van meer dan 95% van alle logistieke, haven- en industriële bedrijven in de mainport Rotterdam. Deltalinqs verbindt en ondersteunt het Rotterdamse havenbedrijfsleven met het realiseren van duurzame groei, het vergroten van het maatschappelijk en politiek draagvlak en het versterken van de strategische en economische positie. Voor haar leden is Detalinqs op diverse thema’s een inspirerende, initiatiefrijke en verbindende stem in het debat die coalities bouwt, perspectief biedt en projecten initieert, stimuleert en realiseert; voor de haven van nu én straks. Antje Koster: “Wij hebben overleg met bedrijven, partners zoals het Havenbedrijf Rotterdam en met centrale en decentrale overheden. Vooral de thema’s economische en sociale transitie krijgen veel aandacht.” Daarnaast noemt ze hun rol in omgevingsdialogen belangrijk: “Om succesvol te kunnen inspelen op alle veranderingen is blijvende steun vanuit de samenleving en een hoge gunfactor voor de haven een cruciale randvoorwaarde. De zorg voor een gezonde omgeving en een goede dialoog met de omgeving zijn hierbij belangrijker dan ooit.” Simone van Tongeren is als projectleider Klimaat betrokken bij een groot aantal projecten binnen het Deltalinqs Climate Program; het programma waarin gewerkt wordt aan de energie- en grondstoffentransitie
Van Gelder
Gert Verzijl van Van Gelder Haven en Industrie heeft, als Directeur regio West, de Rotterdamse haven onder zijn verantwoordelijkheid. “Van Gelder kent twee divisies, één voor energie, water en telecom en een divisie infra. We zijn een echt familiebedrijf met de daaraan verbonden kernwaarden. De verantwoordelijkheden liggen ook bij ons laag in de organisatie. We zijn een prachtig bedrijf en bestaan 110 jaar.” In die jaren zijn de infrastructurele vraagstukken groter en complexer geworden. Van Gelder helpt bij het oplossen van deze (nieuwe) uitdagingen. “Wij ontwerpen en realiseren duurzame onder- en bovengrondse infra-oplossingen volgens de laatste innovaties. Daarnaast beheren en onderhouden wij infrastructuren.” Van Gelder Haven & Industrie is de full-service partner die de transitie en groei van Nederlandse havens en industrieterreinen ondersteunt. Ze hebben alle disciplines in huis. Van ontwerpers en omgevings- en vergunningsmanagers tot een Geo Data Service Bureau, duurzaamheidsexperts en uiteraard uitvoerend personeel in kabels, leidingen, grond- weg- en waterbouw (GWW) en railbouw.
Uitdagingen en kansen
De wil om klimaatverandering tegen te gaan, nieuwe wet- en regelgeving, kostenbesparingen en duurzame marktvraag zijn een belangrijke drijfveren voor verandering volgens Simone van Tongeren. “De feiten over klimaatverandering en de impact daarvan op de samenleving is waarvoor we de energietransitie met elkaar opgestart hebben. Ook de grondstoffen schaarste is bepalend voor de toekomst. Door de invoering van nieuwe wet- en regelgeving, investeringen in duurzame infrastructuur en de toenemende kosten voor het bedrijfsleven merk je dat we de energietransitie nu echt aan het ervaren zijn. We hebben al enorm veel geld geïnvesteerd in bijvoorbeeld windmolens in zee. Kosten zijn voor bedrijven omhooggegaan wat de concurrentiepositie niet ten goede is gekomen. In de chemie merken we dat er minder wordt geëxporteerd door concurrentie uit bijvoorbeeld Azië. Er is overcapaciteit in Europa en geen level playing field met onze buurlanden. Om onze zeer efficiënte en hoogwaardige chemische clusters een eerlijke kans te geven in dit geopolitieke speelveld is mijn grootste prioriteit het creëren van dit gelijke speelveld met onze buurlanden, naast het creëren van duurzame marktvraag en marktbescherming.” De rol van de overheid is volgens haar vaak tweeledig. “De overheid wil een visie najagen en daarnaast heeft ze een taak in het versterken en behouden van haar economische pijlers. In de energietransitie zie je dat dit schuurt. Maar schuring geeft (hopelijk) glans als we elkaar goed begrijpen en samenwerken. We hebben het meest efficiënte chemische cluster van NW Europa door de hoge mate van integratie, maar we hebben het zwaar ten opzichte van andere landen. Er is onderzoek gedaan naar de grootste obstakels en we zijn daarover met ministeries in gesprek. De overheid is onafhankelijk, maar we willen ze wel goed informeren over de consequenties van beleid voor de bedrijven. En, wij willen ook hun koers goed begrijpen. Ze schrokken van de impact die afschaffing van bepaalde regelingen heeft gehad. Hoge energiekosten en afgeschafte regelingen beïnvloeden de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven ernstig, vooral als de landen om ons heen beslissingen nemen die juist positief voor de basisindustrie uitpakken.” Michel Hamers geeft aan dat ze gemerkt hebben dat er zorgen zijn. “Grote projecten werden door o.a. een wegvallende business case gecanceld. Tegelijkertijd zien wij wel nieuwe investeringen en dat geeft hoop. Veel bedrijven zijn aan het vergroenen.” Hij noemt de opslag van CO2 als goed voorbeeld. “Bij de winning en verbranding van fossiele brandstoffen komt CO2 vrij in de atmosfeer. In de haven van Rotterdam wordt gewerkt aan een project, Porthos, waarbij CO2 weer wordt teruggebracht in een leeg gasveld onder de Noordzee. Actemium speelt een belangrijke rol bij het realiseren van het compressor station.” Gert Verzijl vraagt zich af of het huidige ondernemersklimaat ervoor zorgt dat bedrijven weggaan. “Waar we bij Van Gelder last van hebben is bijvoorbeeld de stikstofproblematiek en straks de kaderrichtlijn Water maar vooral over de duidelijkheid en consistentie van beleid. Bij een debat kortgeleden, waar ik mocht spreken werd er door een partij gezegd dat de emissiezones afgeschaft mogen worden. Je zou maar als kleine ondernemers geïnvesteerd hebben in duurzaam vervoer. Het gaat om een betrouwbare overheid.”
Noodzakelijke veranderingen
De bedrijven in de haven staan voor een grote uitdaging. Ook bij van Gelder merken ze de druk om de transitie te maken. Gert Verzijl: “We gaan mee in de transitie en doen veel aan verduurzaming. We willen koploper zijn maar beseffen ook dat we concurrerend moeten blijven.” Bij Van Gelder staat innovatie hoog op de agenda en dat levert verrassende ideeën op. “In Praag zagen we dat stroom werd afgetapt van bovenleidingen van trams. We hebben vaak op locaties stroom nodig en in Nederland zijn veel bovenleidingen. Waarom zou je kabels aan leggen terwijl je ze hebt hangen? Regelgeving verhinderde dat we deze oplossing in praktijk konden brengen. Het bleek dat we niet zomaar gebruik mochten maken van stroom van vervoersmaatschappijen omdat het contract met de stroomleverancier dat niet toeliet.” Michel Hamers: “Op grond van ambitieuze milieudoelstellingen zetten we als Actemium sterk in op verduurzaming van industriële processen, energiebesparing, digitale transformatie en circulaire economie. We zijn een belangrijke partner in ketens om de energietransitie te realiseren en betrokken bij diverse multidisciplinaire projecten.” In de haven van Rotterdam is Actemium betrokken bij veel ontwikkelingen in de chemische industrie en de haveninfrastructuur. Antje Koster: “Bij alles wat we oppakken moeten we gebruik maken van de kennis en ervaring van de bedrijven in de ketens en sectoren.” Een goed voorbeeld van effectieve samenwerking noemt Gert Verzijl het project OCAP (Organisatie voor Afzet van CO2 voor Aangroei van Planten). De CO2 wordt van de Rotterdamse haven naar de tuinders in het Westland vervoerd via pijpleidingen. “Als je duidelijkheid verschaft gaan mensen ondernemen. Dan weet je waar je naar toe werkt. We willen heel graag investeren maar ook geld verdienen. Zorg ook voor uniform beleid. Nu heeft iedere gemeente eigen regels. We lopen vaak vast in procedures.”
Regeldruk en overheidsbeleid
Geconstateerd wordt dat bij de afweging om tot investeringen in innovatie en transitie te komen, bedrijven tegen regeldruk en gebrek aan duidelijkheid aanlopen. Dat betekent een rem op een snelle transitie. Innovatiekracht moet worden gestimuleerd door vertrouwen tussen overheid en bedrijfsleven. De transitie is een gezamenlijk doel en dit moet niet worden afgedwongen met drukmiddelen. Simone van Tongeren is daar duidelijk in. “Het opbouwen van vertrouwen en een goede samenwerking is noodzakelijk om de energietransitie te versnellen. Het gaat om het bereiken van doelgroepen, het raken van interesse en het betrekken bij mogelijke oplossingen.”
Arbeidsmarkttransitie
Er is nog steeds een tekort aan gespecialiseerde vakmensen. Gert Verzijl vindt dat de technische vakken en opleidingen nog steeds ondergewaardeerd worden. “Het is een noodzaak om technische beroepen aantrekkelijker te maken voor jongeren. Die zijn hard nodig.” Michel Hamers ziet ook het belang van het vasthouden van mensen in beroepsgroepen binnen de haven. “We moeten gekwalificeerde mensen behouden en samenwerken als het gaat om doorstroom, herplaatsingen en behoud van (tijdelijk) personeel binnen de sectoren.” Antje koster: “Samen met Havenbedrijf Rotterdam hebben we de website Werken in de Rotterdamse Haven ontwikkeld, waar we potentiële medewerkers informeren en interesseren voor een baan in de haven. Er worden imagocampagnes gevoerd om te laten zien dat het werken in de haven niet meer vies en vuil is maar innovatief en vernieuwend. In 2026 wordt de website uitgebreid met een vacatureplatform. Er blijft echter een tekort aan vakkrachten daarom is er een project gestart voor goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Samen met een externe partij wordt kwalitatieve hoogwaardige huisvesting aangeboden, Actemium zal als eerste, in deze pilot, 24 plekken afnemen.” Verder organiseert Deltalinqs met onder andere Port Rangers, Havenbedrijf Rotterdam en gemeente Rotterdam voor kinderen en jongeren kennismakingsbijeenkomsten over het werk in de haven. “Portlantis is een prachtige plek om hen kennis te laten maken met de dynamiek in de haven en het aantrekkelijke van technische functies. Dus voor veel mensen is er een mooie carrière te vinden in de Rotterdamse haven en industrie en ben je er eenmaal geweest, dan ben je verkocht.”
Respect
De haven van Rotterdam is uitgegroeid tot een belangrijke pijler van de Nederlandse economie. Groot geworden door de mouwen op te stropen en aan de slag te gaan en te blijven. Is de haven echter in staat de noodzakelijke transities tot een succes te maken? Michel Hamers ziet geen probleem. “Het gaat met horten en stoten. Maar het komt zeker goed.” Gert Verzijl: “Met de opgaven van nu kun je het niet zelf meer oplossen. Voor verandering en groei hebben we elkaar nodig.” Het convergeren van kennis, ervaring en bestuurlijke flexibiliteit helpt de haven de toekomst in. Met de innoverende krachten van organisaties als Van Gelder en Actemium en de verenigende krachten van Deltalinqs blijft de vaart er in. Simone van Tongeren: “De basisindustrie staat aan de basis van veel producten, van schoon drinkwater tot en met je medicijnen op je nachtkastje. Het maatschappelijke belang brengen wij ook bij de politiek onder de aandacht. Als visie en operatie elkaar beginnen te verstaan, dan kunnen we echt met elkaar stappen maken. We kunnen daarbij gebruikmaken van de rijke kracht van onze democratie. Het gaat om gemeenschappelijke belangen, betrokkenheid, duidelijkheid en vertrouwen. Dat komt de innovatiekracht ten goede.”
Door krachtenbundeling moet de vaart er in blijven! <